Miejsca niemieckich zbrodni w powiecie nowomiejskim (cz. 1)

 

Zgodnie z dyrektywą Adolfa Hitlera, nakazującą, obok podboju Polski, „usunięcie […] wszystkich żywotnych sił” narodu polskiego, w ślad za uderzającymi na naszą Ojczyznę (na początku września 1939 roku) oddziałami Wehrmachtu w głąb jej terytorium posuwały się specjalne grupy operacyjne niemieckiej policji bezpieczeństwa (niem. Einsatzgruppen der Sicherheitspolizei), w skład których wchodzili funkcjonariusze policji bezpieczeństwa [głównie gestapo (niem. Geheime Staatspolizei – tajna policja państwowa) i kripo (niem. Kriminalpolizei – policja kryminalna)] oraz służby bezpieczeństwa Rzeszy (niem. SicherheitsdienstSD).

Naród, który traci pamięć, przestaje być Narodem
– staje się jedynie zbiorem ludzi, czasowo zajmujących dane terytorium.
Marszałek Józef Piłsudski

W przeprowadzaniu operacji zniszczenia „przywódczych elementów narodu polskiego”, czyli ludzi zdolnych do organizowania oporu przeciwko porządkowi okupacyjnemu i ich najbliższych, wspomagać je miały jednostki Selbstschutzu – organizacji paramilitarnej, sformowanej z obywateli Rzeczypospolitej Polskiej narodowości niemieckiej, którzy jeszcze przed wojną tworzyli listy osób typowanych do likwidacji (głównie przedstawicieli inteligencji: duchownych, nauczycieli, lekarzy, prawników, działaczy społecznych itp.). Zbrodniczymi działaniami kierowali wysocy rangą członkowie SS (niem. Schutzstaffel – „eskadra ochronna”).

DSC00701

Pomnik w tzw. lasku nawrowskim pod Nowym Miastem Lubawskim – miejscu
egzekucji na Polakach, dokonywanych przez Niemców w 1939 roku

Akcja przeciwko Polakom była prowadzona szczególnie brutalnie w przedwojennym województwie pomorskim, w tym na terenie powiatu lubawskiego, zajętego przez wojska niemieckie już 3 września 1939 roku.  Policja bezpieczeństwa przystąpiła do tzw. „akcji bezpośredniej” w Nowym Mieście Lubawskim w drugiej dekadzie września. Wtedy to doszło do pierwszych rozstrzeliwań naszych rodaków w okolicznych miejscowościach, m.in. we wsi Gryźliny. Jednak miejscem największej, pod względem liczby ofiar, zbrodni, obok lasu bratiańskiego (koło miejscowości Bratian – oba miejsca postaram się przedstawić w kolejnych częściach niniejszego artykułu), stał się tzw. lasek nawrowski (pod wsią Nawra), gdzie hitlerowcy w październiku oraz w okresie od połowy listopada do początku grudnia 1939 roku dokonywali masowych egzekucji na mieszkańcach Nowego Miasta Lubawskiego i okolic (według niektórych źródeł również w dalszych latach okupacji Niemcy zamordowali w tym miejscu bliżej nieokreśloną liczbę polskich obywateli). Ciała grzebano w zbiorowych mogiłach – doły były prawdopodobnie wykopywane przez same ofiary bezpośrednio przed mordem. Wielu aresztowanych w ramach akcji „Inteligencja” (niem. Intelligenzaktion), którzy uniknęli natychmiastowej eksterminacji, trafiło do nazistowskich obozów koncentracyjnych np. w Sztutowie (KL Stutthof) i Działdowie (KL Soldau). W tym miejscu wypada wspomnieć, że pochodzący z Lekart w gminie Nowe Miasto Lubawskie, poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oraz senator Augustyn Serożyński, uwięziony jesienią 1939 roku, zginął dwa lata później obozie zagłady KL Mauthausen-Gusen na terenie Austrii.

.

Widok na lasek nawrowski z ulicy prowadzącej do centrum Nowego Miasta Lubawskiego
(w środku, wśród drzew, widoczny szary pomnik)

DSC03171

Lasek nawrowski – upamiętnienie mieszkańców powiatu lubawskiego-ofiar II wojny światowej, w tym pomordowanych i pogrzebanych w tym miejscu

Obecnie w lesie, przy drodze w kierunku na Nawrę, na wzgórzu, znajduje się pomnik (monument z 1962 roku, o charakterystycznej formie stylizowanych ludzkich postaci,  oraz mur z misą płomieniową i tablicami), upamiętniający wszystkie osoby pochodzące z Nowego Miasta i przedwojennego powiatu lubawskiego, które oddały swe życie za polskość i wolność tej ziemi podczas II wojny światowej – poza pomordowanymi przez niemieckich okupantów, m.in. pod Nawrą, Bratianem i w obozach koncentracyjnych, również ofiary (oficerów Wojska Polskiego i funkcjonariuszy Policji Państwowej) zbrodni sowieckich (głównie NKWD – ros. Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł, czyli Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR) z 1940 roku, a także poległych żołnierzy, m.in. w walkach pod Kutnem w 1939 roku (bitwa nad Bzurą) i w Warszawie w 1944 roku. Chwała Bohaterom, którzy ponieśli śmierć za to, że byli Polakami!

DSC03159

Pomnik pod Nawrą – monument („rozstrzelana rodzina”)

DSC03146

Pomnik pod Nawrą – inskrypcja na murze „Kiedy wrócisz do domu, pamiętaj, że za
Twoje dziś, oddaliśmy nasze jutro”

DSC03147

DSC03148

DSC03149

Pomnik pod Nawrą – mur z nazwiskami mieszkańców powiatu lubawskiego, którzy oddali swe życie za Polskę podczas II wojny światowej

DSC03160

DSC00701

Pomnik w lesie pomiędzy Nowym Miastem Lubawskim a Nawrą

Pomnik, po latach zaniedbań i bezmyślnego niszczenia (m.in. mazania), został w 2013 roku odnowiony, a na placu wymieniono kostkę brukową i maszty. Warto odwiedzić to miejsce, tym bardziej, że, poza tym, iż jest uświęcone krwią Polaków, ze wzgórza pomnikowego roztacza się piękny widok na dolinę rzeki Drwęcy i panoramę Nowego Miasta Lubawskiego.

 

Radosław Nojman

z wykształcenia prawnik, z zamiłowania historyk, działacz społeczny,
jeden z redaktorów strony internetowej www.pisolsztyn.org.pl
oraz „Olsztyńskiej Strony Rowerowej” (www.rowery.olsztyn.pl/wiki)

Komentuj "Miejsca niemieckich zbrodni w powiecie nowomiejskim (cz. 1)"

Skomentuj tekst

Adres e-mail nie będzie opublikowany (pozostaje do wiadomości serwisu)


*


Zabezpieczenie antyspamowe:

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

Powrót na górę strony
%d bloggers like this: