Szlakiem przedwojennych, polskich szkół na Warmii (cz. 5)

Dzieje nowoczesnego szkolnictwa polskiego na Warmii i Mazurach, przed II wojną światową stanowiących część niemieckiej prowincji Prusy Wschodnie, sięgają okresu plebiscytu, przeprowadzonego w 1920 roku. Porażka plebiscytowa nie osłabiła dążeń polskiej mniejszości narodowej do posiadania własnych szkół, czego wyrazem było powołanie, dnia 11 listopada 1921 roku w Olsztynie, Polsko-Katolickiego Towarzystwa Szkolnego na Warmię, z księdzem Karolem Langwaldem i Janem Baczewskim na czele.

Naród, który traci pamięć, przestaje być Narodem
– staje się jedynie zbiorem ludzi, czasowo zajmujących dane terytorium.
Marszałek Józef Piłsudski

Momentem przełomowym w tej kwestii stało się uchwalenie (31 grudnia 1928 roku) przez pruski parlament (Landtag) „Ordynacji dotyczącej uregulowania szkolnictwa dla mniejszości polskiej w państwie pruskim”. Potwierdzenie przez rząd oraz wejście w życie tego aktu normatywnego, dnia 21 lutego 1929 roku, otworzyło drogę wspomnianemu wyżej Towarzystwu do zorganizowania polskich szkół: 15 na Warmii – w Brąswałdzie, Chaberkowie, Gietrzwałdzie, Giławach, Jarotach, Lesznie, Nowej Kaletce, Olsztynie, Pluskach, Purdzie, Skajbotach, Stanclewie, Unieszewie, Worytach i Wymoju (wszystkie miejscowości w dzisiejszym powiecie olsztyńskim) – oraz jednej na Mazurach – w Piasutnie (powiat szczycieński). Istnienie i funkcjonowanie prywatnych placówek oświatowo-wychowawczych napotykało na utrudnienia i ataki ze strony niemieckiej, stąd ich utrzymanie wymagało wielu starań i dodatkowego zaangażowania, głównie nauczycieli. Ostateczny kres ich działalności, podobnie, jak innych organizacji ruchu polskiego w regionie, przyniósł atak III Rzeszy na naszą Ojczyznę (1 września 1939 roku).

Oto krótka notka, dotycząca kolejnej z wyżej wymienionych szkół, działających na Warmii w okresie międzywojennym – tym razem w miejscowości:

Wymój – szkoła podstawowa z polskim językiem wykładowym działała w latach 1930-1939 w wynajętej izbie prywatnego domu, stojącego na kolonii tej malowniczo położonej miejscowości; pierwszym nauczycielem, a zarazem kierownikiem placówki został Konrad Sikora, który, poza zwykłym nauczaniem dzieci, starał się, wraz ze swą żoną Febronią (również działaczką warmińskiego oddziału Towarzystwa Nauczycieli Polskich w Niemczech), organizować liczne zajęcia pozalekcyjne (miedzy innymi regularne próby chóru); z racji, iż niemieckie prawo tego zakazywało, został on, pod koniec 1932 roku, przeniesiony służbowo do Katolickiej Szkoły Polskiej w podolsztyńskich Jarotach, a jego obowiązki (w styczniu 1933 roku) przejął Piotr Maciej Jasiek, wyróżniający się w pracy pedagogicznej i kulturalno-oświatowej (na przykład w roku 1934 zorganizował konferencję regionalną dla polskich nauczycieli oraz Święto Dziecka, połączone z zabawą dla najmłodszych); w 1935 roku rozpoczął on prowadzenie kursu ojczystego języka dla młodzieży pozaszkolnej, czym naraził się miejscowym Niemcom i administracji państwowej (wszczęto nawet dochodzenie w tej sprawie); latem 1936 roku do Wymoju przybyli uczniowie wszystkich polskich szkół na Warmii, by uczestniczyć w występach teatralnych, recytatorskich i chóralnych oraz zawodach sportowych; szkoła została zamknięta, z uwagi na niską frekwencję, w sierpniu 1939 roku (w tragicznym dniu 1 września Piotr Jasiek został aresztowany i osadzony w nazistowskim obozie koncentracyjnym KL Hohenbruch koło Królewca); trzeba odnotować, iż dom, w którym mieściła się opisana wyżej placówka oświatowa, dziś już nie istnieje, a w czasach tak zwanej Polski Ludowej tablicę z inskrypcją ją upamiętniającą umieszczono na ścianie budynku dawnej szkoły niemieckiej.

Nauczyciele i kierownicy szkoły polskiej w Wymoju:

• Konrad Sikora (1930–1932),
• Piotr Jasiek (1933–1939).

Wymój

Otwarcie szkoły polskiej w Wymoju w dniu 23 października 1930 roku
(fot. z: Bohdan Koziełło-Poklewski, Wojciech Wrzesiński „Szkolnictwo polskie na Warmii, Mazurach i Powiślu w latach 1919–1939”, Olsztyn 1980)

20180824-0028

Współczesne budynki (stojące na kolonii wsi Wymój) w miejscu domu,
w którym, w okresie międzywojennym, funkcjonowała polska szkoła

20180824-0051

Budynek dawnej szkoły (państwowej, niemieckiej) w Wymoju
(do niedawna znajdowała się na nim tablica upamiętniająca fakt istnienia w tej miejscowości polskiej szkoły)

c.d.n.

Czytaj również:

Przy opracowywaniu niniejszego cyklu artykułów korzystałem z książki autorstwa Bohdana Koziełło-Poklewskiego i Wojciecha Wrzesińskiego pt. Szkolnictwo polskie na Warmii, Mazurach i Powiślu w latach 1919–1939 (Olsztyn, 1980), broszury pt. Przyznając się do polskości. Szkoły polskie na Warmii i Mazurach (1929–1939) oraz treści tablic informacyjnych, znajdujących się w poszczególnych miejscowościach.

Radosław Nojman

z wykształcenia prawnik, z zamiłowania historyk; działacz społeczno-polityczny;
autor cyklu artykułów pt. Miejsca pamięci narodowej w województwie warmińsko-mazurskim;
sekretarz Ruchu Społecznego im. Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego na Warmii i Mazurach

Komentuj "Szlakiem przedwojennych, polskich szkół na Warmii (cz. 5)"

Skomentuj tekst

Adres e-mail nie będzie opublikowany (pozostaje do wiadomości serwisu)


*


Zabezpieczenie antyspamowe:

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

Powrót na górę strony
%d bloggers like this: