Miejsce pochówku ofiar obozu działdowskiego oraz zbrodnia pod Zawadami Małymi

Kontynuując opisywanie dziejów obozu „karnego” (koncentracyjnego) w Działdowie, rozpoczęte w styczniu artykułem z cyklu pod tytułem „Miejsca pamięci narodowej w województwie warmińsko-mazurskim”, należy przedstawić jeszcze dwie, wymienione wyżej, lokalizacje.

Naród, który traci pamięć, przestaje być Narodem
– staje się jedynie zbiorem ludzi, czasowo zajmujących dane terytorium.
Marszałek Józef Piłsudski

Otóż, kilkanaście tysięcy ofiar nazizmu, przede wszystkim z KL Soldau (pierwotnie pogrzebanych między innymi na Górze Komornickiej oraz w lesie pod wsią Białuty, gdzie dochodziło również do rozstrzeliwań więźniów), ostateczne miejsce spoczynku znalazło na działdowskim cmentarzu. Warto także wspomnieć o systemie tak zwanych podobozów (jeden z nich znajdował się w Iłowie) o charakterze głównie obozów pracy przymusowej.

DSC03285

DSC03286

Masowe groby więźniów „KL Soldau” na cmentarzu w Działdowie

DSC03287

DSC03289

Pomnik na końcu alei z mogiłami

Z kolei w lesie pod Zawadami Małymi (koło Starych Jabłonek, w powiecie ostródzkim), przy drodze z Olsztyna do Ostródy, w nocy z 21 na 22 stycznia 1945 roku hitlerowcy rozstrzelali ponad 100 Polaków – więźniów wyprowadzonych ze zlikwidowanego wcześniej (z uwagi na przełamanie frontu i zbliżające się oddziały Armii Czerwonej) obozu koncentracyjnego w Działdowie. Niemcy, głównie SS-mani, uchodzili, wraz z kolumną więźniów, w kierunku Zalewu Wiślanego, by później (prawdopodobnie drogą morską) przedostać się w bezpieczniejsze rejony III Rzeszy. Naziści, chcąc ratować własne życie i uniknąć odpowiedzialności za wcześniejsze zbrodnie, popełnili kolejną – wymordowali około 120 osób (licząc łącznie z obywatelami Związku Sowieckiego), opóźniających marsz.

Obecnie przy drodze krajowej nr 16, przed wsią Zawady Małe (jadąc z Olsztyna) znajdują się: pomnik i kamienny obelisk, a dalej w lesie – symboliczny cmentarz z postawionym centralnie krzyżem, monumentem i tablicą z nazwiskami pomordowanych.

DSC00968

Pomnik przy szosie pod Zawadami Małymi

DSC00965

Cmentarz

DSC00959

DSC00960

DSC00957

DSC00956

Symboliczny grób – zwłoki ofiar zostały po wojnie pochowane w zbiorowej mogile w Olsztynie
(w pobliżu Szpitala Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji)

DSC00972

Obelisk przy drodze prowadzącej do miejsca martyrologii

Do dziś nie wiadomo, gdzie znajdują się ciała osób, które straciły życie w działdowskim obozie „nakazowo-rozdzielczym”, kierowanym przez sowietów (NKWD).

Pamiętajmy o wszystkich ofiarach dwóch równie zbrodniczych totalitaryzmów: niemieckiego nazizmu i komunizmu sowieckiego…

Czytaj również:

Radosław Nojman

Komentuj "Miejsce pochówku ofiar obozu działdowskiego oraz zbrodnia pod Zawadami Małymi"

Skomentuj tekst

Adres e-mail nie będzie opublikowany (pozostaje do wiadomości serwisu)


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


Pytania Posła Jerzego Szmita w sprawach bieżących na forum Sejmu:

Powrót na górę strony
%d bloggers like this: