Dąbrówno: Odsłonięcie tablicy poświęconej wójtowi Mikołajowi Wasikowi

7

Także w Dąbrównie uroczyście obchodzono 74. rocznicę wybuchu powstania warszawskiego. Oficjalną część uroczystości poprzedziła modlitwa przed kapliczką, której potajemne wymurowanie zlecił wójt Dąbrówna – Mikołaj Wasik. Odsłonięto również tablicę z jego imieniem.

W uroczystościach wziął udział przedstawiciel Wojewody Warmińsko-Mazurskiego – Jacek Adamas.

Mikołaj Wasik

Mikołaj Wasik (fotografia wykonana ok. 1946 roku)

 

Mikołaj Wasik (1898-1977)

Urodził się 6 grudnia 1898 roku w Wygiełzowie (pow. Zawiercie), a więc w zaborze rosyjskim. Ukończył szkołę kadetów, być może w Łobzowie koło Krakowa, w randze sierżanta. Kiedy w 1918 roku odradzała się Rzeczpospolita miał 20 lat. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920 jako kawalerzysta artylerii konnej. Stąd na zdjęciu z 1921 roku widnieje przysługująca kawalerzyście szabla. Zaraz po zakończeniu działań wojennych ożenił się z Janiną Gąsowską. Małżeństwu Wasikom wkrótce urodziła się córka Zofię (1921), potem dwaj synowie, Ryszard (1923) i Bohdan (1933). W okresie międzywojennym, jako zawodowy podoficer, mieszkał w Warszawie, w osiedlu wojskowym, przy ul. Krajewskiego na Żoliborzu.

W momencie wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 roku miał lat 40. Walczył w obronie Warszawy, ale udało mu się uniknąć niewoli. W czasie okupacji został przesiedlony przez Niemców na ul. Twardą 44 na Woli.

W początkach Powstania Warszawskiego 45-letni starszy sierżant Wojska Polskiego zgłosił się wraz z córką do dowództwa Zgrupowania NSZ „Chrobry II” działającego właśnie w rejonie jego ulicy. Został przydzielony do kompanii rezerwowej, by szkolić młodych powstańców. Przyjął pseudonim „Wąsaty”. Córka, ps. „Zosia”, była łączniczką Zgrupowania. Zginęła 17 sierpnia 1944 roku w czasie akcji bojowej przy ul. Siennej 45. Tam została pochowana. Miała ledwie 23 lata. Mikołaj przeżył, ale po Powstaniu nie ujawnił się. W kwietniu 1945 roku doprowadził do ekshumacji Zosi do rodzinnego grobu Gąsowskich na Bródnie (kw. 70F/4/21).

Wkrótce potem, wraz żoną „ukrył się” na Mazurach. Syn Ryszard pozostał w Warszawie przy ul. Spiskiej, gdzie w 1945 roku założył rodzinę (żona Alicja) i dochował się córki, Ireny (v. Szostak) oraz syna Adama (zginął w wypadku w 1983); Bohdan uczył się w szkole kadetów w Jeleniej Górze i pozostał w Ludowym Wojsku Polskim. Zamieszkał w Gorzowie Wielkopolskim z żoną, Janiną i synami, Mirosławem i Andrzejem. Mikołaj Wasik osiadł w Dąbrównie i zapewne jeszcze w 1945 roku został pierwszy wójtem tutejszej, polskiej już gminy. Mieszkał w kamieniczce przy Rynku. Za Bramą Polską, na rozstajach dróg do Działdowa i Lewałdu postawił symboliczny pomnik grobowy z napisem: „Na pamiątkę kochanej córce Zosi Wasik”. Dziś w tym miejscu stoi metalowy krzyż, jednak bez odniesień do Zosi. Przy gmachu „Dawnego Sądu” w lipcu 1946 roku zbudował kapliczkę poświęconą poległym w Powstaniu Warszawskim, która została odsłonięta 1 sierpnia 1946. Na korpusie tego pomnika znajduje się marmurowa tablica z napisem: „W drugą rocznicę Powstania Sierpniowego 1944 roku w Warszawie ku uczczeniu pamięci poległych. Dąbrówno 1946”. Jest to najstarsze z zachowanych upamiętnienie Powstania Warszawskiego w Polsce. Będąc wójtem Dąbrówna, należał do Polskiego Stronnictwa Ludowego (Stanisława Mikołajczyka). Przetrwał tak zwane referendum ludowe (3 razy TAK) 30 czerwca 1946 roku. Podczas wyborów do Sejmu PRL w styczniu 1947 roku prowadził – według określenia w dokumentach Urzędu Bezpieczeństwa w Ostródzie – „wrogą agitację w stosunku do władz”. Z archiwum Gminy wynika, że w listopadzie 1947 roku pozbawiono go wójtostwa, ale bezskutecznie: na początku 1948 roku ponownie występuje w dokumentach Gminy jako wójt, aż do 3 września tego roku. Według materiałów IPN „Podejrzany o nadużycia służbowe. Inwigilowany od 6 czerwca 1947 roku przez Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa w Ostródzie [k. 6, wpis 17.01.1948]”. „Zatrzymany po inwigilacji dn. 3 września 1948 roku przez PUBP, referat IV w Ostródzie za nadużycia służbowe w areszcie do dalszego śledztwa. Zwolniony dn. 7 września 1948 roku. Sprawę umożono (sic!) [k. 6, wpis 24.11.1948]”.

Na stanowisko wójta jednak nie powraca. Do końca roku sprawuje tylko funkcję radnego. Mikołaj Wasik kończy 50. rok życia. Powstałe po rozbiciu PSL w listopadzie 1949 roku Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL) pod kierunkiem renegata Józefa Niećki wciąga go – wraz z innymi członkami PSL – na swoje listy partyjne. Mikołaj Wasik zostaje „usunięty z ZSL za wrogi stosunek do obecnego ustroju. Rozpracowywany przez PUBP Ostróda, Referat V z dn. 11.07. 1950 [k. 6, wpis 21.07.1950]”. „Podejrzany o nadużycia. Rozpracowywany przez PUBP Ostróda, Referat IV z dn. 16.06. 1951 [k. 6, wpis 26.06.1951]”. „Rozpracowywany przez PUBP Ostróda  z dn. 9 grudnia 1952 [k. 6, wpis 03.06.1954]” „Sprawdzany przez PUBP Ostróda 8 stycznia 1953, sprawa obiektowa [k. 6, wpis 26.01.1953]”.

„W latach 1947-55 był w zainteresowaniu Służby Bezpieczeństwa Ostróda […] jako podejrzany o niedopełnienie obowiązków służbowych jako wójt, w wyniku czego państwo poniosło straty […] Ponadto podejrzany był o wrogie wypowiedzi przeciwko Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W późniejszym czasie nie stwierdzono wrogiej działalności, wobec czego sprawę złożono do archiwum [k. 8, wpis 16.10.1969, Wydz. „C” KWMO w Olsztynie, nr 1388/II]. Świadectwo ostatnie nie do końca jest zgodne z faktami, ponieważ w późniejszym dokumencie potwierdzono, że w latach 1957-1959 Wasik ponownie był w operacyjnym zainteresowaniu Służby Bezpieczeństwa w Ostródzie. W czasie kampanii wyborczej do rad narodowych 2 lutego 1958 roku „prowadził agitację skierowaną przeciwko kandydatom na radnych z PZPR [k. 14, wpis 25.01.72]”.

Zapewne szykany polityczne po wyborach wpłynęły na decyzję Mikołaja i Janiny Wasików, by – po bez mała 15 latach życia w Dąbrównie – w 1959 roku powrócić do Warszawy. Mikołaj Wasik skończył właśnie 60. rok życia. Początkowo małżonkowie zamieszkali z rodziną syna Ryszarda (ul. Racławicka 40 m. 62), potem przenieśli się do samodzielnego mieszkania w Pruszkowie (ul. Owocowa 10 m. 1). Mikołaj przez lata pracował jako szatniarz w kawiarni w Al. Ujazdowskich. W krużgankach kościoła franciszkanów reformatów na ul. Senatorskiej ufundował zachowaną do dziś tablicę pamiątkową, epitafium Zosi. W 1969 roku zmarła jego żona Janina. Mikołaj skończył lat 70. Wrócił do syna. W 1975 roku ponownie się ożenił i przeniósł do nowej żony na Pragę. Zmarł w sierpniu 1977 roku. Został pochowany w rodzinnym grobie Gąsowskich, obok córki i pierwszej żony.

Po śmierci Mikołaja Wasika obieg dokumentów na jego temat w strukturach Służby Bezpieczeństwa nie ustał jeszcze przez dziesięciolecie. Notatka zachowana w IPN z 19 kwietnia 1982 roku: Informacja Biura „C” w Ostródzie o teczce prowadzenia w latach 1947-1957 w związku z przynależnością do PSL do roku 1947 dla Mikołaja Wasika, syna NN i Jana Szczepańskiego, s. Jana [k. 15, wpis 19.04.1982]. Na kopii karty 8 dopiski: 21.09.1981. „Członek ZSL. W latach 1957-1959 – wroga działalność” oraz „Materiały nr 1388/II zniszczono. Protokół brakowania nr 27/81”; 09.10. 1986. „zwrócić odpis do Warszawy. Akta komisyjnie zniszczono. Mikrofilm nr 1427/z zniszczyć w 1997 roku” [k. 17]. 21 sierpnia 1987 Protokół brakowania akt 33/87 Archiwum IPN w Białymstoku zachował się kolejny protokół brakowania akt, nr 33/87 z 21 sierpnia 1987: „WUSW d/s SB w Olsztynie, poz. 2559/9110/II Mikołaj Wasik + 3, kart 2,

7 sierpnia 1987 zmielono w Świeciu n/Wisłą”

Zgodnie ze świadectwem IPN Oddział w Gdańsku z dnia 24.11.2017 r. BUWGd-940-46(4) /17: „Instytut Pamięci Narodowej w oparciu o Ustawę z 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz.U. RP Z 2016 r. poz. 744) nie wnosi zastrzeżeń w zakresie nadania jednej z ulic w Dąbrównie nazwy Mikołaja Wasika”.

Najstarszy pomnik Powstania Warszawskiego

kapliczka Dąbrówno

Kapliczka w Dąbrównie (od lewej: stan pierwotny, rok 2014 oraz stan obecny – odnowiona w 2015 roku)

epitafium

tablica Mikołaj Wasik

Tablica pamiątkowa dedykowana pamięci Mikołaja Wasika. Została wmurowana w ścianę ratusza 1 sierpnia 2018r.

Komentuj "Dąbrówno: Odsłonięcie tablicy poświęconej wójtowi Mikołajowi Wasikowi"

Skomentuj tekst

Adres e-mail nie będzie opublikowany (pozostaje do wiadomości serwisu)


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


Pytania Posła Jerzego Szmita w sprawach bieżących na forum Sejmu:

Powrót na górę strony
%d bloggers like this: